Schriftelijke vraag aan Patricia eysens, Vlaams minister van economie, ondernemen, wetenschap, innovatie en buitenlandse handel betreffende de stand van zaken van het Actieplan wetenschapspopularisering. (16-05-08)

In het Vlaams wetenschaps- en innovatiebeleid neemt wetenschapspopularisering een centrale plaats in.

Met het FTI-initiatief (Flanders Technology International) maakte de Vlaamse Regering 25 jaar geleden hier al een prioriteit van. Sedertdien werden diverse acties opgezet en werden de actoren die inzake wetenschapspopularisering initiatieven ontwikkelen, ondersteund.

Het jaarlijks actieplan verzamelt de financiële engagementen van de Vlaamse overheid hiertoe. Eind 2006 keurde de Vlaamse Reering het actieplan voor 2007 goed. Het actieplan 2007 voorzag dat er enerzijds structurele samenwerkingovereenkomsten voor dat jaar afgesloten werden met een aantal actoren zoals: departement Onderwijs (i.v.m. TOS 21), FTI vzw (i.v.m. doe-centrum Technopolis), universiteiten en hogescholen (i.v.m. expertisecellen), volkssterrenwachten, enzovoort. Een aantal van deze overeenkomsten liep af in 2007. Er werd aangekondigd dat zij geëvalueerd zouden worden met het oog op hun verlenging. Anderzijds werd projectmatig een aantal sensibiliseringacties gesteund, vaak via projecten voor didactisch materiaal of programma’s op tv.

De Beleidsbrief 2007-2008 stelt over het Actieplan Wetenschapspopularisering:

“Voor 2008 wordt hiervoor een bedrag van 9 miljoen euro voorzien.
Het actieplan 2008 focust op efficiëntere samenwerking en maximale afstemming tussen alle bij de wetenschapscommunicatie betrokken actoren. De krijtlijnen kunnen als volgt worden samengevat:

• organisatie van de expertisecellen wetenschapscommunicatie op het niveau van de associaties;
• meer gerichte oproepen tot het indienen van projecten wetenschapspopularisering door thematische klemtonen te leggen en/of aandacht te hebben voor bepaalde doelgroepen;
• meer wetenschap en innovatie in de media;
• valorisatie van acties en activiteiten in het onderwijs (TOS 21);
• verlenging van de samenwerkingsovereenkomsten met bestaande structurele partners;
• toevoeging van nieuwe structurele partners.”

Intussen zijn we april 2008. Ik vond geen verdere informatie over de uiteindelijke inhoud van het Actieplan 2008.

• Wat is de inhoud van het Actieplan Wetenschapspopularisering 2008? Werd het reeds goedgekeurd door de Vlaamse Regering?
• Werden de structurele samenwerkingsovereenkomsten die afliepen in 2007 alle verlengd?

Zo neen, waarom niet? Werd er gezorgd voor middelen voor de instellingen zodat de continuïteit verzekerd kan worden?

• Welke afspraken werden gemaakt met de universiteiten en de hogescholen om de expertisecellen op niveau van de associaties te organiseren?
• Worden opnieuw sensibiliseringsacties gepland?
• Wordt hier opnieuw de nadruk gelegd op bijvoorbeeld meisjes en wetenschap?
• Wanneer plant de minister de projectoproep?
• In welke mate werd rekening gehouden met de aanbeveling van de Vlaamse Raad voor Wetenschapsbeleid over de communicatie over wetenschap, technologie en innovatie via de media?
• Meer bepaald wat betreft innovatie in het gebruik van (multi)media om jongeren te bereiken?
• Worden deze sensibiliseringsacties geëvalueerd op hun impact?
• Wordt bijvoorbeeld bijgehouden in welke mate didactisch materiaal effectief verspreid wordt in het onderwijs?

Antwoord

• Het vroegere actieplan Wetenschapsinformatie en Innovatie zal vanaf 2008 actieplan Wetenschapscommunicatie heten. Het actieplan zal op 13 juni e.k. ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Vlaamse Regering. Het actieplan Wetenschapscommunicatie bestaat uit drie luiken: de acties met betrekking tot de structurele partners, de sensibiliseringsacties en de coördinatie-acties. De activiteiten van de drie luiken worden samengevat in afzonderlijke fiches met vermelding van de subsidie en basisallocatie. In functie van de hoogte van het subsidiebedrag worden de één- of meerjarige overeenkomsten ter goedkeuring voorgelegd aan de Vlaamse Regering.

Met het actieplan Wetenschapscommunicatie beoogt de Vlaamse overheid de volgende doelstellingen:

• Het grote publiek sensibiliseren over het belang van wetenschap in onze samenleving;
• In samenwerking met onderwijs bij jongeren interesse wekken voor wetenschap en techniek;
• Kennis en ontwikkeling op het gebied van wetenschap en techniek ter beschikking stellen voor individuen en organisaties op vraag en/of maat van de doelgroep;
• Wetenschappelijke ontwikkelingen op voldoende en objectieve wijze onder de aandacht brengen waardoor men zich een opinie kan vormen en maatschappelijke debatten op een correcte manier kunnen worden gevoerd;
• De instroom van jongeren in wetenschappelijke en technologische richtingen verhogen.

         Het actieplan 2008 wil de focus leggen op:

• Het structureren van het Vlaamse landschap en meer bepaald van de actoren van het actieplan actief bezig met wetenschapscommunicatie;
• Het samenwerken tussen de actoren binnen het actieplan, waarbij coöperatie centraal staat in plaats van competitie;
• Het faciliteren van de doorstroming van de activiteiten binnen het actieplan naar het onderwijsveld;
• Het versterken van de band met de media;
• Het aanmoedigen van de samenwerking tussen de actoren binnen het actieplan en de bedrijven.

• De volgende overeenkomsten worden allen verlengd:
• VRT (herziening Over Leven)
• Vereniging Jeugd, Cultuur en Wetenschap
• Vereniging Natuur en Wetenschap
• Expertisecellen met de hogescholen en universiteiten
• F.T.I vzw

Wat betreft de expertisecellen met de hogescholen en de universiteiten: Vanaf 2008 zal dit op het niveau van de associatie gebeuren (zie vraag 3).

• Op 3 juli 2007 werd het financieringsmodel voor de expertisecellen op het niveau van de associaties voorgesteld aan de associatiewerkgroep wetenschapscommunicatie. De associaties hebben schriftelijke feedback gegeven op het model. Voor 2008 is 2,1 miljoen euro voorzien voor de expertisecellen. 

• In het actieplan 2008 staan 3 sensibiliseringsacties:
• In 2008 zal de oproep tot het indienen van projecten voor de popularisering van wetenschap en techniek draaien rond het thema “De Planeet Aarde” en dit in het kader van het Internationaal Jaar van de Planeet Aarde, een initiatief van de Verenigde Naties. Mogelijke thema’s zijn geografie, energie- en klimaatonderzoek, duurzame materialen. Gezien de lancering van Frank De Winne in 2008 wordt een deel van dit budget voorzien voor initiatieven m.b.t. ruimtevaart.
• In 2007 werden vier oproepen gelanceerd, met name rond ICT en levenswetenschappen, meisjes en wetenschap, voor de geschreven pers en voor nieuwe TV-programma’s. Het is duidelijk dat de oproepen in het verleden er voor gezorgd hebben dat er heel wat educatief materiaal is ontwikkeld, maar dat het niet altijd optimaal naar het veld doorstroomt en daar wordt gebruikt. In de toekomst zullen deze oproepen niet meer jaarlijks worden herhaald of vervangen worden door oproepen met een andere finaliteit.
•  In 2008 zal een oproep voor multimediale projecten worden gelanceerd. Ook in deze oproep komen initiatieven rond ruimtevaart aan bod. Over alle belangrijke thema’s die in 2009, 2010, en 2011 in de (internationale) belangstelling zullen staan, kunnen projecten ingediend worden bv; “Het Darwin Jaar”, “Het Jaar van de Biodiversiteit”, “Het Jaar van de Sterrenkunde”, maar ook de herdenking van een toonaangevende wetenschappelijke doorbraak, enz. ….. Deze oproep zal binnenkort ter goedkeuring worden voorgelegd aan de Vlaamse Regering na goedkeuring van het actieplan Wetenschapscommunicatie.
• Op 17 oktober 2008 wordt de volgende editie van de Vlaamse Wetenschapsweek geopend met een driedaags Wetenschapsfeest. Dit Wetenschapsfeest gaat door in Mechelen en begint met een scholendag, gevolgd door twee dagen voor het grote publiek (gezinnen met kinderen). Het Wetenschapsfeest zal in 2008 op een andere manier aangeboden worden aan het grote publiek. Voor de universiteiten en hogescholen zal dit op het niveau van de associaties gebeuren. Hierbij vullen de associaties een voor hen bestemde ruimte naar eigen keuze in, waarbij zien, doen en denken centraal staan. De structurele partners van het actieplan zullen geclusterd worden. Hiermee wil de Vlaamse overheid het grote publiek beter sensibiliseren voor de inspanningen die de overheid levert ten aanzien van wetenschapscommunicatie. Ook zullen actoren buiten het actieplan de mogelijkheid hebben om hun activiteiten rond wetenschapscommunicatie aan het grote publiek voor te stellen. Van 20 tot 25 oktober kunnen schoolgaande jongeren derde (en vierde) graad secundair onderwijs kennismaken met wetenschappelijk werk en met de wetenschappers zelf aan de Vlaamse hogescholen, universiteiten en wetenschappelijke instellingen en verenigingen.
• De VRWB reikt in haar aanbeveling 31 “Communicatie over wetenschap, technologie en innovatie in de media” een aantal oplossingen aan omtrent: (1) het toegankelijker maken van wetenschapcommunicatie via de media; (2) het optimaliseren van het netwerk tussen wetenschapsaanbieders en journalisten; (3) het bereiken van jongeren via de media; (4) de specifieke rol van de VRT in het kader van wetenschapscommunicatie; (5) het redactiebeleid; (6) het efficiënt en doelgericht gebruik van (overheids)middelen. Bij een aantal zaken kan de overheid een intermediërende rol spelen. Voor andere zaken ligt de verantwoordelijkheid volledig bij de actoren betrokken bij wetenschapscommunicatie zelf. Hierbij een overzicht van de acties van het actieplan 2008 die de aanbevelingen van de VRWB ondersteunen:
• Educatie (kennis en wetenschap) maakt expliciet deel uit van de publieke opdracht van de VRT. De VRT heeft in 2006 een Coördinatiecel Wetenschap en Kennis geïnstalleerd. Het is een overlegorgaan waarin programmamakers uit alle netten en merken van de Openbare omroep zetelen, zowel radio, televisie als on-line. Daarnaast heeft de VRT een VRT-laboratorium opgericht waarbij de VRT in dialoog gaat met onderzoekers en communicatieverantwoordelijken van Vlaamse en Belgische instellingen. In 2008 wordt een nieuwe overeenkomst afgesloten waarbij het concept Over Leven wordt verlaten. Deze beslissing sluit ook aan bij de aanbevelingen uit het evaluatierapport. Het nieuwe concept zal bestaan uit meerdere afleveringen rond een bepaald thema. Dit thema wordt dan ook in de diepte uitgewerkt en wordt ingebed in een digitaal format. Naast TV zullen ook andere mediakanalen erbij betrokken worden, zoals radio, internet, breedband, geschreven pers, … . De onderzoekers aan onze Vlaamse instellingen zullen worden benaderd voor de nodige wetenschappelijke onderbouwing. Daarnaast zullen een aantal buitenlandse producties worden aangekocht. Met deze aanpak verwacht de VRT meer jongeren te kunnen benaderen.
• De VRT staat zeer open naar de wetenschapsaanbieders toe. De VRT heeft een mailbox geïnstalleerd “wetenschap@vrt.be” die continue open staat en waar alle medewerkers van de verschillende merken binnen de VRT toegang toe hebben. Ook heeft ieder merk zijn eigen mailbox. Het is de verantwoordelijkheid van de actoren zelf om daar gebruik van te maken. Via deze weg kunnen de organisaties hun eigen communicatienetwerk aan de VRT bekend maken, zodat de VRT daar kan op inspelen indien zich een actueel thema aandient. Het kabinet heeft op 19 februari 2008 een seminarie georganiseerd “Hoe breng ik wetenschap in de media?” die veel belangstelling heeft gekregen. Dit is een manier om de brug tussen de wetenschappers en de journalisten te verkleinen en om te proberen ieder zijn eigen taal te begrijpen. Met de VRT zal verder bekeken worden hoe we daar een vervolg kunnen aan geven.
• Een specifieke oproep voor TV-programma’s of de geschreven pers zal in 2008 niet worden herhaald. Wel zal via een oproep de mogelijkheid worden aangeboden om bepaalde wetenschappelijke thema’s op een populariserende manier in de audio-vsiuele media te brengen. (zie vraag 4).
• In de overeenkomsten met F.T.I vzw en de expertisecellen zal aandacht worden besteed aan de interactie naar jongeren en het grote publiek toe via media.

• Om het effect van het actieplan wetenschapscommunicatie beter in kaart te brengen worden in het actieplan 2008 middelen voorzien. Na goedkeuring van het actieplan door de Vlaamse Regering zal het departement EWI een voorstel van aanpak formuleren.

         De activiteiten van de structurele partners worden onderworpen aan een tevredenheidsenquête. Deze enquête maakt deel uit van de overeenkomst die wordt afgesloten met de Vlaamse overheid. Ook via de jaarlijkse werkingsverslagen wordt erop toe gezien hoe de overheidsmiddelen worden besteed. De subsidie is immers performantie-gedreven.

         De deelnemers aan de Wetenschapsweek en –feest worden betrokken bij een enquête waarbij onder andere de interesse voor wetenschap en techniek wordt nagegaan.