Vraag om uitleg van dhr. Jos De Meyer tot de heer Pascal Smet, Vlaams minister van Onderwijs, Jeugd, Gelijke Kansen en Brussel, over de evolutie van het lerarentekort.

Het jaarlijks gepubliceerde Arbeidsmarktrapport van het Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming waarschuwt al enkele jaren voor een dreigend tekort aan leerkrachten. Een problematiek die reeds verscheidene malen in de commissie Onderwijs en de plenaire vergadering van het Vlaams Parlement werd besproken.

Ook het Vlaams regeerakkoord “Een daadkrachtig Vlaanderen in beslissende tijden” van 15 juli 2009 heeft aandacht voor dit dreigend tekort: “Een belangrijke bedreiging is het zeer ernstig tekort aan leerkrachten dat de komende jaren zal ontstaan. De regering zal met de sector onderzoeken welke maatregelen er kunnen genomen worden om dit tekort tegen te gaan, met bijzondere aandacht voor de problematiek in Brussel. Er zullen initiatieven genomen worden zodat mensen met praktijkervaring vanuit de privésector gemakkelijker kunnen overstappen naar het onderwijs. Hiervoor moeten de nodige middelen worden voorzien.”.

De huidige crisis heeft als neveneffect dat de scholen momenteel gemakkelijker sollicitanten vinden: het onderwijs biedt immers een job met een hogere werkzekerheid. Dit is echter een tijdelijk effect. Te vrezen valt dat degenen die kiezen voor het onderwijs uit noodzaak, als tussenoplossing of “voor de zekerheid” de scholen weer zullen verlaten. Eens de economische vooruitzichten verbeteren, zal de aantrekkingskracht van het beroep van leerkracht voor velen opnieuw een stuk lager worden.

De start van het nieuwe schooljaar is een goed moment om een evaluatie te maken van het voorbije jaar.

1. Wat is de evolutie van het aantal openstaande vacatures voor leerkrachten in respectievelijk kleuter-, lager en middelbaar onderwijs?

 Zijn er significante regionale verschillen vast te stellen in de cijfers? Zo ja, welke?

2. Welke zijn op dit moment in het middelbaar onderwijs nog knelpuntvakken?

 Zijn er significante regionale verschillen vast te stellen? Zo ja, welke?

3. Voor welke vakken in het secundair onderwijs heeft de crisis een “gunstig” effect gehad?

4. Heeft de grotere interesse van werkzoekenden in het onderwijs ook effecten op de inschrijvingen in de lerarenopleidingen en op het aantal aangevraagde LIO-trajecten (Leraar in opleiding)?

5. Welke initiatieven neemt de minister om het komende schooljaar over voldoende en bekwame leerkrachten te blijven beschikken, ook voor kortere interimopdrachten?

ANTWOORD

• De VDAB-statistieken met het aantal “openstaande vacatures" zijn een goede barometer om de evolutie op de onderwijsarbeidsmarkt op te volgen.

Vraag en aanbod worden met elkaar vergeleken op basis van statistische gegevens uit de VDAB-databanken.
Deze databanken gebruiken volgende categorieën van het onderwijzend personeel:

• leerkracht basisonderwijs
• leerkracht 1ste/2de graad secundair onderwijs
• leerkracht 3de/4de graad secundair onderwijs

In punt 1 van bijlage 1 vindt u een overzicht van het aantal openstaande vacatures vanaf september 2008 tot en met augustus 2009 voor Vlaanderen.

In de maanden januari en maart 2009 is het aantal openstaande vacatures het hoogst in de eerste graad van het secundair onderwijs.
Zowel in het basisonderwijs als in de eerste graad van het secundair onderwijs is het aantal openstaande vacatures  het hoogst in de Regio Vlaams-Brabant tijdens de maand maart 2009 .
In de derde en vierde graad van het secundair onderwijs is het aantal openstaande vacatures het hoogst in de maand oktober 2008 in de regio Antwerpen.

In punt 2 van bijlage 1 vindt u de maandelijkse statistieken van augustus 2005 tot en met augustus 2009. Als we september 2008 (begin economische crisis) vergelijken met september 2007 valt op dat het aantal openstaande vacatures fors is gestegen, in alle onderwijsniveaus, maar vooral in het basisonderwijs:
-     basisonderwijs: een stijging met 192 %
-     secundair onderwijs 1/2e graad: een stijging met 102%
-     secundair onderwijs 3/4e graad: een stijging met 55%

Bovendien merken we dat het aantal openstaande vacatures hoger liggen na de economische crisis dan dezelfde periode vorig jaar. De slechte situatie waarin veel bedrijven zich bevinden, zorgt er dus niet voor dat mensen uitkijken naar een job in het onderwijs.

Op de site van de VDAB vindt u de exacte cijfers terug: http://arvastat.vdab.be/nwwz/index.htm

• De data die de VDAB ons ter beschikking stelt, laten niet toe te differentiëren tot op het niveau van de vakken. Het arbeidsmarktrapport 2009 dat in oktober zal gepubliceerd worden, geeft een indicatie van mogelijke knelpuntvakken.

Ten slotte wil ik u nog meegeven dat de scholen in het verleden ook geen grote problemen signaleerden in het vinden van vervangingen bij de start van het schooljaar. De tekorten situeren zich immers meestal later op het schooljaar.

Dit gegeven wordt ook ondersteund door het arbeidsmarktrapport april 2008: ‘het aantal budget-taire fulltimes (bft’s) voor korte vervangingen is in de loop van het schooljaar aan belangrijke schommelingen onderhevig. De vraag naar invalkrachten was de drie laatste schooljaren het hoogst in de maand mei’.

• Zie antwoord op vraag 1 en 2.

• In de geïntegreerde lerarenopleiding (professionele bachelor) was er afgelopen academiejaar een lichte stijging ten opzichte van 2007-2008. Deze stijging is echter volledig toe te schrijven aan het aantal inschrijvingen van studenten in de professionele bachelor secundair onderwijs. Het aantal inschrijvingen in de professionele bachelor kleuter- en lager onderwijs is gedaald.

In de specifieke lerarenopleiding valt al twee jaar een daling waar te nemen. Deze kan verklaard worden door het nieuwe decreet op de lerarenopleiding, dat ingegaan is op 1 september 2007. Hierdoor is de opleiding hervormd en is onder andere de studieomvang verdubbeld: van 30 naar 60 studiepunten (zie bijlage 2). We hebben deze daling verwacht, maar we gaan er wel vanuit dat de keuze voor de LIO veel bewuster gebeurt en er meer afgestudeerden doorstromen naar het onderwijs en ook in het onderwijs blijven. Ook dit zullen we pas over een aantal jaar weten.
Ik heb vandaag geen gegevens over het aantal inschrijvingen in de lerarenopleidingen voor het nieuwe academiejaar, over LIO-trajecten evenmin.

• Voor het antwoord op deze vraag kan ik o.a. verwijzen naar het initiatief dat mijn voorganger Frank Vandenbroucke op het einde van de vorige legislatuur heeft genomen. Hij heeft de VLOR gevraagd om voorstellen te formuleren om de aantrekkelijkheid van het lerarenberoep te bena-drukken en te verbeteren. Op zijn vraag is binnen de VLOR een werkgroep opgericht die zich met deze problematiek zal bezighouden. Zoals u weet zijn in de VLOR alle actoren van het onderwijs-veld vertegenwoordigd, zodat de voorstellen van deze werkgroep wellicht door alle betrokkenen zullen gedragen worden. Ik wacht dan ook met interesse de voorstellen van de VLOR af.

Ook de maatregelen met betrekking tot het verbeteren van de cumulatieregeling en het opnieuw in actieve dienst treden die in werking zijn getreden op 1 september 2009 wil ik hier vermelden.
Hiervan zullen we natuurlijk het effect moeten afwachten en evalueren.

Daarnaast kan ik verwijzen naar initiatieven die opgenomen zijn binnen het regeerakkoord 2009-2014:

-     werken aan de kwaliteit van de instroom in de lerarenopleiding door bijzonder aandacht te besteden aan de oriëntatie op het einde van het secundair onderwijs;
-     verbetering werkomstandigheden voor jonge leerkrachten;
-     doorbreking van de vlakke loopbaan en optimalisatie van de verschillende vormen van taakdifferentiatie;
-     personeelsleden langer aan het werk houden op het einde van hun carrière;
-     de overstap van mensen met praktijkervaring uit de privésector naar het onderwijs verge-makkelijken.

Ik zal zelf met het veld praten over deze topics. Zo ga ik o.a. gesprekken voeren in de diverse centrumsteden met alle betrokken partijen.

bijlagen

1.   Aantal openstaande vacatures
2.   Studenten met een leerlingencontract per soort lerarenopleiding en academiejaar